“Gluren in het dossier van Barbie duidt op groot cultuurprobleem” kopt het Algemeen Dagblad. Deze stellige uitspraak blijkt afkomstig van de patiëntenvereniging van het Hagaziekenhuis. Vooral de stelligheid waarmee deze conclusie wordt getrokken, roept bij mij vragen op. De medici die in het ziekenhuis werken, konden de verleiding niet weerstaan om even in het dossier van deze blonde realityster te kijken. Zegt dat iets over de cultuur in het ziekenhuis?

Het Behavioural Insights Team (BIT) is een adviesorgaan van de Britse regering. Tegenwoordig hebben ook bijna alle Nederlandse ministeries een eigen BIT. Taak is het adviseren van regeringsleiders over het beïnvloeden van gewenst gedrag van de burger. Bijvoorbeeld: gezond eten, belasting betalen en duurzaam wonen. Hiertoe hebben zij een model ontwikkeld, gestoeld op de laatste sociaal psychologische inzichten over ons gedrag: het EAST-model. Wil je dat mensen een bepaald gedrag vertonen, dan moet je dat gewenste gedrag E-A-S-T maken: E van Easy (eenvoudig), A van ATTRACTIVE (aantrekkelijk), S van SOCIAL (sociaal) en T van TIMELY (tijdig).

Geen tijd en energie

Een duidelijk voorbeeld van East is wat de belastingdienst doet om mensen aan te sporen hun aangifte op tijd in te leveren. Door de aangifte alvast grotendeels in te vullen, maak je het makkelijker voor mensen. Het blijkt goed te helpen in het bereiken van het doel. Een voorbeeld van Social zijn de stickers op afvalbakken waarop staat hoeveel mensen in de buurt hun afval netjes weggooien in de container. Je krijgt informatie over de norm in deze groep waar jij ook toe behoort: zo doen wij dat. En aangezien we allemaal graag bij de groep willen horen (dat is biologisch en historisch zo bepaald) helpt dat om mensen een duwtje in de goede richting te geven. De populaire term hiervoor is ‘nudgen’.

Onderliggend aan deze theorie is dat ons brein simpelweg geen tijd en energie heeft om alle beslissingen op een dag rationeel te nemen. Om voors en tegens af te wegen en op zoek te gaan naar argumenten. Dat bewaren we voor enkele belangrijke besluiten in ons leven. Denk aan het kopen van een huis (alhoewel dat ook behoorlijk irrationeel kan gebeuren).

Omgekeerde nudging

Terug naar Barbie. Hebben medewerkers van het ziekenhuis bewust argumenten voor en tegen gluren overwogen? Het lijkt me sterk. Ik denk dat hier sprake is van omgekeerde nudging: het onbewust gedrag is onbewust beïnvloed.

Want hoe East is het om bij het medisch dossier van Barbie te komen? Als ik het mag geloven, was dat heel makkelijk. Simpelweg inloggen en iedere medewerker kon bij het dossier. Hoe Attractive is het? Natuurlijk is het smeuiig om iets te weten over een bekende Nederlander. Je kunt er met collega’s over grinniken. Je kunt er goede sier mee maken op een verjaardagsfeest. Hoe Social is het? Als je om je heen hoort dat veel collega’s het ook hebben bekeken, is dat kennelijk de ongeschreven norm van de groep. En iedere medewerker wil, hoe onbewust ook, aansluiten bij de groepsnorm. En hoe Timely is het? Kun je bij het dossier op het moment dat je het erover hebt? Is het direct onder handbereik? Ja, dat lijkt wel het geval. Er zijn overal computers en je kunt er direct in kijken.

Kortom: of er een cultuurprobleem in het ziekenhuis is, weet ik niet. Maar ik weet wel dat het gluren erg verleidelijk is op deze manier. Als je dit gedrag echt niet wil, dan zou je het een stuk moeilijker moeten maken om de dossiers in te zien. En door met elkaar te praten over dit soort ethische kwesties, onderzoek en expliciteer je samen wat de gedeelde norm is. Dan is die duidelijker en kom je minder in verleiding.

Wil je meer weten over nudgen, EAST en BIT, lees dan Thaler (nudge) en kijk eens op www.bi.team.nl.

Monica Wigman

Delen
Deel het bericht in je netwerk








Verzenden